een smerige waarheid

Een smerige waarheid:
Facebooks gevecht om wereldheerschappij

(An Ugly Truth: Inside Facebook’s Battle for Domination)

Shee­ra Fren­kel en Ceci­lia Kang

De afgelopen vier jaar heeft Facebook constant onder vuur gelegen vanwege opeenvolgende controverses en crises. Terwijl de techgigant de wereld verbond, bleek dat het ook de gegevens van gebruikers verzamelde, nepnieuws verspreidde en polariserende, haatzaaiende uitlatingen versterkte. Grootschalige privacyschending en Russische inmenging in de Amerikaanse verkiezingen van 2016 waren nog maar het topje van de ijsberg. Elke misstap veroorzaakte een nieuwe cyclus van excuses en beloften: ‘We zullen het beter doen.’ Maar de genoemde schandalen zijn geen bugs; het zijn kenmerken die zijn ingebakken in het DNA van het bedrijf en haar algoritmen. En terwijl consumenten en wetgevers hun verontwaardiging richten op inbreuken op de privacy en desinformatie, consolideert Facebook de macht, verslindt het de concurrentie, boekt het recordwinsten en versterkt het zijn dominantie via agressieve lobby-inspanningen. In dit boek wordt Facebooks strijd van binnenuit verteld. Het is een ongemakkelijke waarheid die de wereld moet kennen.

8 — Delete Facebook

Op 17 maart 2018 open­den The New York Times en The Obser­ver in Lon­den met een pri­meur over een bedrijf genaamd Cam­brid­ge Ana­ly­ti­ca. Dit Brit­se poli­tie­ke advies­bu­reau had profiel­in­for­ma­tie, gege­vens over geli­ke­te en gedeel­de berich­ten, foto- en loca­ti­e­tags, en de vrien­den­lijst van tien­tal­len mil­joe­nen Facebook-gebrui­kers bemach­tigd. Een klok­ken­lui­der was met het ver­haal naar de pers gestapt en kwam met de ver­bluf­fen­de bewe­ring dat het bedrijf, gefi­nan­cierd door Trump-aan­han­ger Robert Mer­cer en geleid door Trumps top­ad­vi­seur Step­hen K. Ban­non, Facebook-gege­vens over karak­ter­ei­gen­schap­pen en poli­tie­ke over­tui­gin­gen had gebruikt om micro­tar­ge­ting naar een hoger plan te tillen. 

Maar het schok­kend­ste detail was nog wel dat Cam­brid­ge Ana­ly­ti­ca deze gege­vens zon­der toe­stem­ming van de gebrui­kers had ver­za­meld. ‘Door dit lek kon het bureau de per­soon­lij­ke soci­al­m­e­dia-acti­vi­teit van een groot deel van het Ame­ri­kaan­se elec­to­raat ana­ly­se­ren en tech­nie­ken ont­wik­ke­len die aan de basis ston­den van hun werk voor de pre­si­dents­cam­pag­ne van Trump in 2016,’ meld­de The New York Times. The Obser­ver schreef dat de ‘onge­ken­de data­ver­za­me­ling, en het doel waar­voor dit werd inge­zet, pran­gen­de nieu­we vra­gen oproept over Facebooks rol in de beïn­vloe­ding van kie­zers rond­om de Ame­ri­kaan­se presidentsverkiezingen.’ 

Het was de zoveel­ste ver­trou­wens­breuk in het terug­ke­ren­de patroon van pri­va­cy­schen­din­gen door Facebook. Het bedrijf had jaren­lang gebrui­kers­da­ta gedeeld met dui­zen­den apps over het hele inter­net. Dit had Cam­brid­ge Ana­ly­ti­ca de kans gege­ven om data van maar liefst 87 mil­joen Facebook-gebrui­kers te ver­za­me­len, zon­der hun mede­we­ten. Maar de zaak raak­te voor­al een gevoe­li­ge snaar van­we­ge de beroemd­ste klant van het bedrijf: het cam­pag­ne­team van Donald J. Trump. De ver­ont­waar­di­ging over Facebooks aan­deel in het beïn­vloe­den van de ver­kie­zin­gen liep hoog op, en de Ver­e­nig­de Sta­ten waren diep ver­deeld over Trumps over­win­ning. De nieu­we ont­hul­lin­gen brach­ten deze twee kol­ken­de stro­men van woe­de in het land samen in een onge­kend privacyschandaal. 

Drie weken later zat Zuc­ker­berg in een klei­ne getui­gen­bank in de immen­se, met hout bekle­de hoor­zit­tings­zaal van het Phi­lip A. Hart Sena­te Offi­ce Buil­ding. Hij droeg een slank gesne­den don­ker­blauw pak en een Facebook-blau­we strop­das. Hij zag er ver­moeid uit, zijn gezicht bleek, zijn ogen diep in hun kas­sen, ter­wijl de foto­gra­fen zich om hem heen ver­dron­gen met hun camera’s pal in zijn gezicht. Ach­ter de ceo zat een entou­ra­ge van Facebook-exe­cu­ti­ves – Joel Kap­lan, Colin Stretch en een aan­tal lob­by­is­ten – met ver­be­ten gezichten. 

‘Facebook is een ide­a­lis­tisch en opti­mis­tisch bedrijf,’ zei Zuc­ker­berg in zijn ope­nings­ver­kla­ring. Hij schets­te een posi­tief beeld van het soci­a­le net­werk, als een plat­form dat de ‘MeToo’-beweging onder de aan­dacht had gebracht en stu­den­ten had gehol­pen om de March for Our Lives te orga­ni­se­ren. Na orkaan Har­vey had­den gebrui­kers via Facebook meer dan 20 mil­joen dol­lar voor hulp­ver­le­ning inge­za­meld, voeg­de hij eraan toe. ‘Voor het groot­ste deel van ons bestaan heb­ben we ons gericht op al het goeds dat er kan ont­staan door men­sen samen te brengen.’ 

Dit was de eer­ste keer dat Zuc­ker­berg voor het Con­gres ver­scheen, en hij had een vij­an­dig publiek tegen­over zich. Hon­der­den toe­schou­wers, lob­by­is­ten en pri­va­cy­voor­vech­ters had­den zich bui­ten de zaal ver­za­meld, in een lan­ge rij die door de mar­me­ren gan­gen kron­kel­de. Demon­stran­ten ver­dron­gen zich voor de ingang van het gebouw met ‘Dele­te Facebook’-borden. Op het gazon van het Capi­tool ston­den kar­ton­nen figu­ren van Zuc­ker­berg in een t‑shirt met daar­op de tekst ‘Fix Facebook’. 

Bin­nen had hij vier­en­veer­tig sena­to­ren tegen­over zich, geze­ten op hoge zwart­le­ren stoe­len. Op zijn tafel stond een klei­ne micro­foon op een kast­je met een digi­ta­le aftel­klok in rode cij­fers. Zijn zwart­le­ren noti­tie­boek­je lag open­ge­sla­gen op zijn speer­pun­ten – ‘Ver­de­dig Facebook, Ver­ont­rus­ten­de Con­tent en Ver­kie­zings­in­du­strie (Rus­land)’ – naast een enkel geel potlood. 

Sena­tor Dick Dur­bin, een pro­mi­nen­te Demo­craat uit Illi­nois, tuur­de over de rand van zijn bril met zwart mon­tuur naar Zuc­ker­berg. ‘Meneer Zuc­ker­berg, zou u met ons wil­len delen in welk hotel u afge­lo­pen nacht hebt gesla­pen?’ begon Durbin. 

Zuc­ker­berg wist niet goed hoe hij moest rea­ge­ren, keek even naar het pla­fond en lach­te ner­veus. ‘Eh, nee,’ ant­woord­de hij toen met een bedrem­mel­de glimlach. 

‘Zou u met ons wil­len delen met wie u deze week hebt gesms’t?’ ver­volg­de Durbin. 

Zuc­ker­bergs glim­lach stierf weg. Het was wel dui­de­lijk waar Dur­bin met deze vra­gen heen wilde. 

‘Nee, sena­tor, ik zou er niet voor kie­zen om dat hier publie­ke­lijk te delen,’ ant­woord­de Zuc­ker­berg op ern­sti­ge toon. 

‘Dat lijkt me pre­cies waar het hier om gaat,’ zei Dur­bin. ‘Je recht op pri­va­cy, de beper­kin­gen van dit recht op pri­va­cy, en hoe­veel je in het heden­daag­se Ame­ri­ka weg­geeft om, ik citeer, men­sen over de hele wereld samen te brengen.’

Co-ver­ta­lers: Rogier van Kap­pel en Pon Rui­ter
Recen­sies en ove­ri­ge media: BuitenhofNieuwsuurNOS op 3 Tech PodcastNRCTrouwVolkskrant

Co-ver­ta­lers: Rogier van Kap­pel en Pon Rui­ter
Recen­sies en ove­ri­ge media:
Buitenhof
Nieuwsuur
NOS op 3 Tech Podcast
NRC
Trouw
Volkskrant

Shopping Basket