Het kli­maat­boek

De kli­maat- en mi­li­eu­cri­sis vormt de groot­ste be­drei­ging voor de mens­heid al­ler tij­den. Dit zal de kwes­tie zijn die ons da­ge­lijks le­ven in de toe­komst als geen an­der zal be­pa­len en vorm­ge­ven. Dat is pijn­lijk dui­de­lijk. De laat­ste ja­ren is de ma­nier waar­op we naar de cri­sis kij­ken en er­over pra­ten aan het ver­an­de­ren. Maar aan­ge­zien we zo­veel de­cen­nia heb­ben ver­spild aan het ne­ge­ren en ba­ga­tel­li­se­ren van deze es­ca­le­ren­de cri­sis, ver­ke­ren onze sa­men­le­vin­gen nog steeds in een staat van ont­ken­ning. Dit is ten­slot­te het tijd­perk van com­mu­ni­ca­tie, waar­in woor­den al gauw zwaar­der we­gen dan da­den. Dat heeft er­toe ge­leid dat een groot aan­tal van de lan­den die de mees­te fos­sie­le brand­stof – en uit­stoot – pro­du­ce­ren, zich­zelf nu kli­maat­lei­ders noe­men, hoe­wel ze geen over­tui­gend be­leid te­gen kli­maat­ver­an­de­ring heb­ben in­ge­voerd. Dit is het tijd­perk van de gro­te greenwashingmachine.

Er be­staan geen zwart-wit­kwes­ties in het le­ven. Geen ab­so­lu­te ant­woor­den. Al­les is aan ein­de­lo­ze dis­cus­sies en com­pro­mis­sen on­der­he­vig. Dat is een van de ba­sis­prin­ci­pes van onze hui­di­ge sa­men­le­ving. Een sa­men­le­ving die qua duur­zaam­heid heel wat te ver­ant­woor­den heeft. Want dat ba­sis­prin­ci­pe klopt niet. Som­mi­ge kwes­ties zijn wel de­ge­lijk zwart-wit. Er be­staan wel de­ge­lijk pla­ne­tai­re en maat­schap­pe­lij­ke gren­zen die niet over­schre­den mo­gen wor­den. Zo den­ken we dat onze sa­men­le­vin­gen wel een beet­je meer of min­der duur­zaam kun­nen zijn. Maar op de lan­ge ter­mijn kun je niet ‘een beet­je’ duur­zaam zijn. Je bent duur­zaam of je bent het niet. Het is als lo­pen over dun ijs: óf het houdt je, óf je zakt er­door. Óf je be­reikt de kant, óf je valt in het die­pe, don­ke­re, kou­de wa­ter. En als dat met ons zou ge­beu­ren, is er geen an­de­re pla­neet in de buurt die ons kan red­den. We staan er he­le­maal al­leen voor.

Ik ge­loof op­recht dat we de erg­ste ge­vol­gen van deze exis­ten­ti­ë­le drei­ging al­leen kun­nen voor­ko­men als ge­noeg men­sen ei­sen dat er ver­an­de­rin­gen ko­men. Om dat te be­rei­ken, moe­ten we het be­wust­zijn snel ver­gro­ten, want het gro­te pu­bliek heeft vaak nog steeds te wei­nig ba­sis­ken­nis om de ernst van onze si­tu­a­tie te be­grij­pen. Ik zou graag hel­pen dit te veranderen.

Ik heb be­slo­ten mijn po­di­um te ge­brui­ken om een boek sa­men te stel­len dat zich ba­seert op de re­cent­ste we­ten­schap­pe­lij­ke in­zich­ten – een boek dat de kli­maat­cri­sis, de mi­li­eu­cri­sis en de duur­zaam­heids­cri­sis als ge­heel be­han­delt. Want de kli­maat­cri­sis is na­tuur­lijk maar een symp­toom van een veel gro­te­re duur­zaam­heids­cri­sis. Ik hoop dat dit boek als bron zal kun­nen die­nen om deze ver­schil­len­de, nauw met el­kaar ver­bon­den cri­ses te begrijpen.

In 2021 heb ik een groot aan­tal voor­aan­staan­de we­ten­schap­pers en des­kun­di­gen, maar ook ac­ti­vis­ten, au­teurs en ver­ha­len­ver­tel­lers uit­ge­no­digd om van­uit hun in­di­vi­du­e­le ex­per­ti­se een bij­dra­ge te le­ve­ren. Dit boek is het re­sul­taat van hun werk: een uit­ge­brei­de ver­za­me­ling fei­ten, ver­ha­len, gra­fie­ken en foto’s die ver­schil­len­de kan­ten van de duur­zaam­heids­cri­sis be­lich­ten, met de na­druk op kli­maat en
mi­li­eu.

Het be­slaat al­les, van smel­ten­de ijs­kap­pen tot eco­no­mie, van ‘fast fas­hi­on’ tot het uit­ster­ven van dier­soor­ten, van pan­de­mie­ën tot ver­dwij­nen­de ei­lan­den, van ont­bos­sing tot de af­na­me van vrucht­ba­re grond, van wa­ter­te­kor­ten tot in­heem­se soe­ve­rei­ni­teit, van toe­kom­sti­ge voed­sel­pro­duc­tie tot co2-bud­get­ten – en het ont­hult de da­den van de ver­ant­woor­de­lij­ken en de te­kort­ko­min­gen van de­ge­nen die deze in­for­ma­tie al veel eer­der met de we­reld­be­vol­king had­den moe­ten delen.

We heb­ben nog tijd om de erg­ste ge­vol­gen te voor­ko­men. Er is nog hoop, maar niet als we op de­zelf­de voet door­gaan. We kun­nen dit pro­bleem al­leen op­los­sen als we het be­grij­pen, en bo­ven­dien be­grij­pen dat het pro­bleem per de­fi­ni­tie be­staat uit een reeks on­der­ling ver­bon­den pro­ble­men. We moe­ten de fei­ten op een rij zet­ten en zeg­gen waar het op staat. De we­ten­schap is een in­stru­ment en dat moe­ten we al­le­maal le­ren gebruiken.

^{Fragment Het klimaatboek - Greta Thunberg et al.
© 2022 De Bezige Bij}