Een sme­ri­ge waarheid

Op 17 maart 2018 open­den The New York Ti­mes en The Ob­ser­ver in Lon­den met een pri­meur over een be­drijf ge­naamd Cam­brid­ge Ana­ly­ti­ca. Dit Brit­se po­li­tie­ke ad­vies­bu­reau had profiel­in­for­ma­tie, ge­ge­vens over ge­li­ke­te en ge­deel­de be­rich­ten, foto- en lo­ca­ti­e­tags, en de vrien­den­lijst van tien­tal­len mil­joe­nen Fa­cebook-ge­brui­kers be­mach­tigd. Een klok­ken­lui­der was met het ver­haal naar de pers ge­stapt en kwam met de ver­bluf­fen­de be­we­ring dat het be­drijf, gefi­nan­cierd door Trump-aan­han­ger Ro­bert Mer­cer en ge­leid door Trumps top­ad­vi­seur Step­hen K. Ban­non, Fa­cebook-ge­ge­vens over ka­rak­ter­ei­gen­schap­pen en po­li­tie­ke over­tui­gin­gen had ge­bruikt om mi­cro­tar­ge­ting naar een ho­ger plan te tillen.

Maar het schok­kend­ste de­tail was nog wel dat Cam­brid­ge Ana­ly­ti­ca deze ge­ge­vens zon­der toe­stem­ming van de ge­brui­kers had ver­za­meld. ‘Door dit lek kon het bu­reau de per­soon­lij­ke so­ci­al­m­e­dia-ac­ti­vi­teit van een groot deel van het Ame­ri­kaan­se elec­to­raat ana­ly­se­ren en tech­nie­ken ont­wik­ke­len die aan de ba­sis ston­den van hun werk voor de pre­si­dents­cam­pag­ne van Trump in 2016,’ meld­de The New York Ti­mes. The Ob­ser­ver schreef dat de ‘on­ge­ken­de da­ta­ver­za­me­ling, en het doel waar­voor dit werd in­ge­zet, pran­gen­de nieu­we vra­gen op­roept over Fa­cebooks rol in de be­ïn­vloe­ding van kie­zers rond­om de Ame­ri­kaan­se presidentsverkiezingen.’

Het was de zo­veel­ste ver­trou­wens­breuk in het te­rug­ke­ren­de pa­troon van pri­va­cy­schen­din­gen door Fa­cebook. Het be­drijf had ja­ren­lang ge­brui­kers­da­ta ge­deeld met dui­zen­den apps over het hele in­ter­net. Dit had Cam­brid­ge Ana­ly­ti­ca de kans ge­ge­ven om data van maar liefst 87 mil­joen Fa­cebook-ge­brui­kers te ver­za­me­len, zon­der hun me­de­we­ten. Maar de zaak raak­te voor­al een ge­voe­li­ge snaar van­we­ge de be­roemd­ste klant van het be­drijf: het cam­pag­ne­team van Do­nald J. Trump. De ver­ont­waar­di­ging over Fa­cebooks aan­deel in het be­ïn­vloe­den van de ver­kie­zin­gen liep hoog op, en de Ver­e­nig­de Sta­ten wa­ren diep ver­deeld over Trumps over­win­ning. De nieu­we ont­hul­lin­gen brach­ten deze twee kol­ken­de stro­men van woe­de in het land sa­men in een on­ge­kend privacyschandaal.

Drie we­ken la­ter zat Zuc­ker­berg in een klei­ne ge­tui­gen­bank in de im­men­se, met hout be­kle­de hoor­zit­tings­zaal van het Phi­lip A. Hart Se­na­te Of­fi­ce Buil­ding. Hij droeg een slank ge­sne­den don­ker­blauw pak en een Fa­cebook-blau­we strop­das. Hij zag er ver­moeid uit, zijn ge­zicht bleek, zijn ogen diep in hun kas­sen, ter­wijl de fo­to­gra­fen zich om hem heen ver­dron­gen met hun camera’s pal in zijn ge­zicht. Ach­ter de ceo zat een en­tou­ra­ge van Fa­cebook-exe­cu­ti­ves – Joel Kap­lan, Co­lin Stretch en een aan­tal lob­by­is­ten – met ver­be­ten gezichten.

‘Fa­cebook is een ide­a­lis­tisch en op­ti­mis­tisch be­drijf,’ zei Zuc­ker­berg in zijn ope­nings­ver­kla­ring. Hij schets­te een po­si­tief beeld van het so­ci­a­le net­werk, als een plat­form dat de ‘MeToo’-beweging on­der de aan­dacht had ge­bracht en stu­den­ten had ge­hol­pen om de March for Our Li­ves te or­ga­ni­se­ren. Na or­kaan Har­vey had­den ge­brui­kers via Fa­cebook meer dan 20 mil­joen dol­lar voor hulp­ver­le­ning in­ge­za­meld, voeg­de hij er­aan toe. ‘Voor het groot­ste deel van ons be­staan heb­ben we ons ge­richt op al het goeds dat er kan ont­staan door men­sen sa­men te brengen.’

Dit was de eer­ste keer dat Zuc­ker­berg voor het Con­gres ver­scheen, en hij had een vij­an­dig pu­bliek te­gen­over zich. Hon­der­den toe­schou­wers, lob­by­is­ten en pri­va­cy­voor­vech­ters had­den zich bui­ten de zaal ver­za­meld, in een lan­ge rij die door de mar­me­ren gan­gen kron­kel­de. De­mon­stran­ten ver­dron­gen zich voor de in­gang van het ge­bouw met ‘De­le­te Facebook’-borden. Op het ga­zon van het Ca­pi­tool ston­den kar­ton­nen fi­gu­ren van Zuc­ker­berg in een t‑shirt met daar­op de tekst ‘Fix Facebook’.

Bin­nen had hij vier­en­veer­tig se­na­to­ren te­gen­over zich, ge­ze­ten op hoge zwart­le­ren stoe­len. Op zijn ta­fel stond een klei­ne mi­cro­foon op een kast­je met een di­gi­ta­le af­tel­klok in rode cij­fers. Zijn zwart­le­ren no­ti­tie­boek­je lag open­ge­sla­gen op zijn speer­pun­ten – ‘Ver­de­dig Fa­cebook, Ver­ont­rus­ten­de Con­tent en Ver­kie­zings­in­du­strie (Rus­land)’ – naast een en­kel geel potlood.

Se­na­tor Dick Dur­bin, een pro­mi­nen­te De­mo­craat uit Il­li­nois, tuur­de over de rand van zijn bril met zwart mon­tuur naar Zuc­ker­berg. ‘Me­neer Zuc­ker­berg, zou u met ons wil­len de­len in welk ho­tel u af­ge­lo­pen nacht hebt ge­sla­pen?’ be­gon Durbin.

Zuc­ker­berg wist niet goed hoe hij moest re­a­ge­ren, keek even naar het pla­fond en lach­te ner­veus. ‘Eh, nee,’ ant­woord­de hij toen met een be­drem­mel­de glimlach.

‘Zou u met ons wil­len de­len met wie u deze week hebt gesms’t?’ ver­volg­de Durbin.

Zuc­ker­bergs glim­lach stierf weg. Het was wel dui­de­lijk waar Dur­bin met deze vra­gen heen wilde.

‘Nee, se­na­tor, ik zou er niet voor kie­zen om dat hier pu­blie­ke­lijk te de­len,’ ant­woord­de Zuc­ker­berg op ern­sti­ge toon.

‘Dat lijkt me pre­cies waar het hier om gaat,’ zei Dur­bin. ‘Je recht op pri­va­cy, de be­per­kin­gen van dit recht op pri­va­cy, en hoe­veel je in het he­den­daag­se Ame­ri­ka weg­geeft om, ik ci­teer, men­sen over de hele we­reld sa­men te brengen.’

^{Fragment Een smerige waarheid: Facebooks gevecht om wereldheerschappij - Sheera Frenkel & Cecilia Kang
© 2021 Atlas Contact}