Het Ro­sie project

Ik heb mo­ge­lijk een op­los­sing ge­von­den voor het Echt­ge­no­te Pro­bleem. Ach­ter­af ge­zien was het ant­woord over­dui­de­lijk, zo­als bij zo­veel we­ten­schap­pe­lij­ke door­bra­ken. Maar zon­der een reeks on­ge­plan­de ge­beur­te­nis­sen zou ik het waar­schijn­lijk nooit heb­ben ontdekt.

Gene gaf de aan­zet tot de reeks toen hij erop stond dat ik een le­zing zou ge­ven over het syn­droom van As­per­ger die hij ei­gen­lijk zelf had toe­ge­zegd te ge­ven. De ti­ming was erg on­ge­luk­kig. De voor­be­rei­dings­tijd kon wor­den ge­com­bi­neerd met het nut­ti­gen van mijn lunch, maar op de avond in kwes­tie had ik vieren­ne­gen­tig mi­nu­ten in­ge­pland voor het schoon­ma­ken van mijn bad­ka­mer. Ik kon kie­zen uit drie op­ties, geen van alle bevredigend.

1. De bad­ka­mer schoon­ma­ken na de le­zing, lei­dend tot slaap­ge­brek met als re­sul­taat ver­min­der­de men­ta­le en fy­sie­ke prestaties.

2. Het schoon­ma­ken uit­stel­len naar de vol­gen­de dins­dag, lei­dend tot een acht­daag­se pe­ri­o­de van ver­min­der­de bad­ka­mer­hy­gi­ë­ne met daar­bij be­ho­rend ri­si­co op ziekte.

3. Wei­ge­ren de le­zing te ge­ven, lei­dend tot be­scha­di­ging van mijn vriend­schap met Gene.

Ik leg­de het di­lem­ma voor aan Gene, die zo­als ge­woon­lijk een al­ter­na­tie­ve op­los­sing bood.

‘Don, ik zal wel ie­mand voor je in­hu­ren om je bad­ka­mer schoon te maken.’

Ik leg­de Gene – nog­maals – uit dat alle schoon­ma­kers fou­ten maak­ten, wel­licht met uit­zon­de­ring van de Hon­gaar­se vrouw met de kor­te rok. Me­vrouw Kor­te Rok, die Gene’s schoon­maak­ster was ge­weest, was ver­trok­ken na een of an­de­re dis­cus­sie met Gene en Claudia.

‘Ik zal je Eva’s mo­bie­le num­mer ge­ven. Als je mij maar niet noemt.’

‘Wat als ze er­naar vraagt? Hoe kan ik ant­woor­den zon­der jou te noemen?’

‘Zeg ge­woon dat je haar belt om­dat zij de eni­ge schoon­maak­ster is die goed werk le­vert. En als ze over mij be­gint, zeg je niets.’

Dit was een uit­ste­ken­de uit­komst, en een goed voor­beeld van Gene’s ver­mo­gen om so­ci­a­le pro­ble­men op te los­sen. Eva zou het fijn vin­den om er­ken­ning te krij­gen voor haar be­kwaam­heid als schoon­maak­ster en zou mis­schien zelfs ge­schikt zijn om per­ma­nent deze rol te ver­vul­len, waar­door er ge­mid­deld 316 mi­nu­ten per week vrij zou­den ko­men in mijn rooster.

Gene’s pro­bleem met de le­zing was ont­staan door­dat hij de kans kreeg seks te heb­ben met een Chi­l­een­se aca­de­mi­cus die een con­gres bij­woon­de in Mel­bour­ne. Gene heeft een pro­ject waar­bij hij seks pro­beert te heb­ben met vrou­wen van zo veel mo­ge­lijk ver­schil­len­de na­ti­o­na­li­tei­ten. Als pro­fes­sor in de psy­cho­lo­gie is hij erg ge­ïn­te­res­seerd in men­se­lij­ke sek­su­e­le aan­trek­kings­kracht, wat vol­gens hem gro­ten­deels ge­ne­tisch is bepaald.

Deze over­tui­ging komt over­een met Gene’s ach­ter­grond als ge­ne­ti­cus. Ach­ten­zes­tig da­gen na­dat Gene me had aan­ge­no­men als post­doc­to­ra­le on­der­zoe­ker werd hij ge­pro­mo­veerd tot hoofd van de af­de­ling Psy­cho­lo­gie, een zeer con­tro­ver­si­ë­le be­noe­ming die be­doeld was om de uni­ver­si­teit te pro­fi­le­ren als kop­lo­per in de evo­lu­ti­o­nai­re psy­cho­lo­gie en om meer pu­bli­ci­teit te genereren.

In de pe­ri­o­de dat we al­le­bei op de af­de­ling Ge­ne­ti­ca werk­ten, voer­den we vele in­te­res­san­te dis­cus­sies, die we voort­zet­ten na­dat hij zijn nieu­we aan­stel­ling had ge­kre­gen. Dat was al re­den ge­noeg om te­vre­den te zijn met ons con­tact, maar Gene no­dig­de me even­eens uit om bij hem thuis te ko­men eten en voer­de ook an­de­re vriend­schaps­ri­tu­e­len uit, wat leid­de tot so­ci­a­le in­ter­ac­tie tus­sen ons. Zijn vrouw Clau­dia, die kli­nisch psy­cho­loog is, is nu ook een vrien­din van me. Waar­mee het to­taal op twee komt.

Gene en Clau­dia heb­ben me een tijd­je ge­pro­beerd te hel­pen met het Echt­ge­no­te Pro­bleem. He­laas was hun aan­pak ge­ba­seerd op het tra­di­ti­o­ne­le da­ting­mo­del, dat ik al eer­der had af­ge­schre­ven om­dat de kans op suc­ces niet op­woog te­gen de in­span­nin­gen en de ne­ga­tie­ve er­va­rin­gen. Ik ben ne­gen­en­der­tig, lang van pos­tuur, in goe­de con­di­tie en in­tel­li­gent, met een re­la­tief hoge sta­tus en een bo­ven­mo­daal in­ko­men als uni­ver­si­tair hoofd­do­cent. Lo­gisch ge­zien zou ik aan­trek­ke­lijk moe­ten zijn voor een breed sca­la aan vrou­wen. In het die­ren­rijk zou ik me suc­ces­vol kun­nen voortplanten.

Er is ech­ter iets aan mij wat vrou­wen on­aan­trek­ke­lijk vin­den. Ik heb het al­tijd moei­lijk ge­von­den om vrien­den te ma­ken en het lijkt erop dat de te­kort­ko­min­gen die dit pro­bleem ver­oor­za­ken ook in­vloed heb­ben op mijn po­gin­gen een lief­des­re­la­tie te krij­gen. Het Abri­ko­ze­nijs Fi­as­co is een goed voor­beeld hiervan.

Clau­dia had me voor­ge­steld aan een van haar vele vrien­din­nen. Eli­za­beth was een zeer in­tel­li­gen­te com­pu­ter­we­ten­schap­per, met een op­ti­sche af­wij­king die werd ge­cor­ri­geerd door een bril. Ik noem de bril om­dat Clau­dia me een foto liet zien en vroeg of ik dat niet erg vond. Wat een on­ge­loof­lij­ke vraag! Ze­ker van een psy­cho­loog! Ik zocht ie­mand die een in­tel­lec­tu­e­le sti­mu­lans zou bie­den, ie­mand om ac­ti­vi­tei­ten mee te on­der­ne­men en om me wel­licht zelfs mee voort te plan­ten. Maar bij het eva­lu­e­ren van Eli­za­be­ths ge­schikt­heid als po­ten­ti­ë­le part­ner was Claudia’s eer­ste zorg mijn re­ac­tie op Eli­za­be­ths keu­ze voor een bril­mon­tuur, dat ze waar­schijn­lijk niet eens zelf had uit­ge­ko­zen maar op ad­vies van een op­ti­cien. Dit is de we­reld waar­in ik moet le­ven. Toen ver­tel­de Clau­dia me dat Eli­za­beth erg stel­lig was in haar over­tui­gin­gen. Ze zei het als­of het een pro­bleem was.

‘Zijn haar over­tui­gin­gen on­der­bouwd door bewijzen?’

‘Ik denk het wel,’ zei Claudia.

Per­fect. Het leek wel of ze mij omschreef.

We spra­ken af bij een Thais res­tau­rant. Res­tau­rants zijn een mij­nen­veld voor so­ci­aal on­be­kwa­men, dus ik was ner­veus, zo­als al­tijd in der­ge­lij­ke si­tu­a­ties. Maar we gin­gen goed van start aan­ge­zien we al­le­bei pre­cies om 19.00 uur aan­kwa­men, zo­als af­ge­spro­ken. Slech­te af­stem­ming is een enor­me tijdverspilling.

We over­leef­den de maal­tijd zon­der dat ze me be­kri­ti­seer­de om even­tu­e­le so­ci­a­le blun­ders. Het is las­tig om een ge­sprek te voe­ren ter­wijl je je af­vraagt of je wel naar het juis­te li­chaams­deel van de an­der kijkt. Ik richt­te me maar op haar be­bril­de ogen, op aan­ra­den van Gene. Dit leid­de tot eni­ge on­nauw­keu­rig­heid in het eet­pro­ces, maar dat leek ze niet te mer­ken. In­te­gen­deel, we had­den een zeer pro­duc­tief ge­sprek over si­mu­la­tie­al­go­rit­mes. Ze was erg in­te­res­sant! Ik zag al mo­ge­lijk­he­den tot een vas­te relatie.

Toen de ser­veer­ster de des­sert­kaart bracht, zei Eli­za­beth: ‘Ik houd niet van Azi­a­ti­sche desserts.’

Dit was vrij­wel ze­ker een on­ge­gron­de ge­ne­ra­li­sa­tie, ge­ba­seerd op be­perk­te er­va­ring. Mis­schien dat ik dit als waar­schu­wing had moe­ten op­vat­ten. Maar het gaf me de ge­le­gen­heid een cre­a­tief voor­stel te doen.

‘We kun­nen een ijs­je ha­len aan de over­kant van de straat.’

‘Goed idee. Als ze maar abri­koos hebben.’

Ik oor­deel­de dat ik goe­de vor­de­rin­gen maak­te, en ik ver­wacht­te niet dat haar voor­keur voor abri­koos een pro­bleem zou vor­men. Ik had het mis. De ijs­sa­lon had een gro­te se­lec­tie sma­ken, maar ze wa­ren door hun voor­raad abri­ko­ze­nijs heen. Ik be­stel­de een hoorn met een bol­le­tje cho­co­la­de-rode pe­per en een bol­le­tje drop voor me­zelf en vroeg Eli­za­beth wat voor smaak ze dan prefereerde.

‘Als ze geen abri­koos heb­ben, hoef ik niets.’

Ik kon het niet ge­lo­ven. Al het ijs smaakt in fei­te het­zelf­de, om­dat de kou de smaak­pa­pil­len ver­dooft. Dat geldt he­le­maal voor fruit­soor­ten. Ik stel­de man­go voor.

‘Nee, be­dankt, ik hoef niet.’

Ik leg­de haar vrij ge­de­tail­leerd uit hoe dat ver­do­ven van de smaak­pa­pil­len pre­cies werkt. Ik voor­spel­de dat ze het ver­schil niet zou kun­nen proe­ven tus­sen een bol­le­tje man­go en een bol­le­tje per­zik. Wat ook be­te­ken­de dat bei­de een equi­va­lent wa­ren voor abrikoos.

‘Ze sma­ken vol­ko­men an­ders,’ zei ze. ‘Dat jij man­go niet van per­zik kunt on­der­schei­den, is jouw probleem.’

Nu had­den we een ob­jec­tief me­nings­ver­schil dat met een sim­pel ex­pe­ri­ment kon wor­den op­ge­lost. Ik be­stel­de van bei­de sma­ken het klein­ste ijs­je. Maar te­gen de tijd dat de per­soon ach­ter de toon­bank ze had be­reid en ik me om­draai­de om Eli­za­beth te vra­gen haar ogen dicht te doen voor het ex­pe­ri­ment, was ze ver­dwe­nen. Ja ja, over­tui­gin­gen on­der­bouwd door be­wij­zen. En dat voor een computer-‘wetenschapper’.

Na­der­hand zei Clau­dia dat ik het ex­pe­ri­ment had moe­ten sta­ken voor­dat Eli­za­beth was weg­ge­lo­pen. Dat be­greep ik. Maar wan­neer dan pre­cies? Waar was het sig­naal? Dat soort sub­ti­li­tei­ten ont­gaat mij. Maar het ont­gaat mij ook waar­om een ver­hoogd ver­mo­gen tot het on­der­schei­den van ver­schil­len­de ijs­sma­ken een voor­waar­de zou zijn bij de part­ner­keu­ze. Het lijkt me re­de­lijk om aan te ne­men dat som­mi­ge vrou­wen dit niet als eis stel­len. He­laas is het pro­ces om deze vrou­wen te vin­den ho­pe­loos in­ef­fi­ci­ënt. Het Abri­ko­ze­nijs Fi­as­co had me een hele avond van mijn le­ven ge­kost, wat al­leen werd ge­com­pen­seerd door de in­for­ma­tie­ve dis­cus­sie over simulatiealgoritmes.

^{Fragment Het Rosie Project - Graeme Simsion
© 2013 Luitingh-Sijthoff}